۲۱ شهریور ۱۴۰۵ :: ۱۲ سپتامبر ۲۰۲۶ :: ۱ ربیعالثانی ۱۴۴۸
گوی خبر- مهدی امیرنیا در گفتوگو با ایسنا با اشاره به فیزیولوژی مو، اظهار کرد: مو دارای ساقه و ریشه است و بخش ریشه مو که «ماتریکس» نامیده میشود، منطقهای است که در آن میتوز و تکثیر سلولی بسیار سریع و گسترده اتفاق میافتد. ساقه مو از یک پروتئین بیجان تشکیل شده که از سلولهای ماتریکس ایجاد میشود. روی ساقه مو نیز «کوتیکول» قرار دارد که پوشاننده ساقه است و این کوتیکول در اثر ضربه، فشار و عوامل محیطی میتواند آسیب ببیند و باعث ریزش یا شکستگی موها شود.
وی با بیان اینکه رشد موی سر معمولاً حدود سه دهم میلیمتر در روز است، گفت: به طور طبیعی در ۱۰ روز حدود سه میلیمتر و در یک ماه حدود یک سانتیمتر مو رشد میکند و با افزایش سن، معمولاً سرعت رشد مو نیز کاهش مییابد.
وی ادامه داد: به طور معمول حدود ۱۰۰ هزار تار مو روی سر وجود دارد و موها دارای سه فاز رشد، بینابینی و استراحت هستند. حدود ۹۰ درصد موها در فاز رشد قرار دارند که حدود سه سال طول میکشد و موها در این مدت به صورت مداوم رشد میکنند.
امیرنیا اضافه کرد: حدود سه درصد موها در فاز بینابینی قرار دارند که در این مرحله نه رشد میکنند و نه کاملاً متوقف میشوند و حدود هفت تا هشت درصد موها نیز در فاز استراحت هستند. فاز استراحت حدود ۱۰۰ روز طول میکشد و در این مدت ریشه مو آنقدر نازک میشود که موها به راحتی میریزند.
مدیر گروه پوست دانشگاه علوم پزشکی تبریز خاطرنشان کرد: بنابراین ریزش روزانه حدود ۳۰ تار مو طبیعی است و حتی اگر تا حدودی بیشتر از این میزان نیز ریزش اتفاق بیفتد، میتواند طبیعی باشد، چراکه این موها در فاز استراحت قرار دارند.
امیرنیا ریزش مو را به دو دسته کلی «موضعی» و «منتشر» تقسیم کرد و گفت: ریزش موی موضعی علل مختلفی دارد که نخستین علت آن آلوپسی آندروژنتیک یا ریزش موی ارثی است. این نوع، شایعترین علت ریزش مو محسوب میشود و به دو نوع مردانه و زنانه تقسیم میشود.
وی افزود: در مردان، ریزش مو معمولاً از دو طرف ناحیه گیجگاهی شروع شده و به سمت عقب گسترش پیدا میکند و به مرور قسمت قله سر نیز دچار ریزش میشود تا در نهایت ریزش کامل مو در قله و کنارههای سر اتفاق بیفتد. این نوع ریزش بر اساس تقسیمبندی همیلتون از درجات مختلفی برخوردار است.
مدیر گروه پوست دانشگاه علوم پزشکی تبریز درباره ریزش موی زنانه نیز گفت: در نوع زنانه معمولاً جلوی سر باقی میماند و ریزش در قسمت عقبتر و قله سر اتفاق میافتد که عوامل هورمونی، ارثی و عوامل متعدد دیگری در آن نقش دارند و موضوع مفصلی است.
این متخصص پوست و مو، آلوپسی آرهآتا یا ریزش موی سکهای را دومین علت ریزش موی موضعی عنوان کرد و گفت: این بیماری بسیار شایع است و در آقایان ممکن است در ناحیه صورت یا سر و در خانمها بیشتر در ناحیه سر به شکل سکهای و دایرهای ظاهر شود و فرد به صورت ناگهانی متوجه ریزش مو شود.
امیرنیا ادامه داد: علت دقیق این بیماری هنوز به طور کامل مشخص نشده است و گفته میشود مسائل عصبی و استرس ممکن است در آن نقش داشته باشند. آلوپسی آرهآتا نیز از ریزش موهای شایع در سر محسوب میشود.
وی، تریکوتیلومانیا را سومین علت ریزش موی موضعی دانست و اظهار کرد: تریکوتیلومانیا به معنای ریزش مویی است که توسط خود فرد اتفاق میافتد، فرد به دلیل یک تیک یا مشکل عصبی، موهای خود را از ناحیه سر یا صورت میکَند و حتی ممکن است موهای مژه، ابرو یا سر را بکند.
وی افزود: این مشکل در کودکان شایعتر است و معمولاً یک مشکل عصبی و روانپزشکی همراه آن وجود دارد و باید با روشهای مناسب درمان شود.
مدیر گروه پوست دانشگاه علوم پزشکی تبریز، ریزش موی کششی را چهارمین علت عنوان کرد و گفت: افرادی که موهای خود را محکم و با کش میبندند، به مرور باعث ضعیف شدن ریشههای مو میشوند و این مسئله میتواند موجب کاهش مو در قسمتهای دو طرف ناحیه تمپورال یا گیجگاهی و کاهش تراکم مو در این ناحیه شود.
عفونتهای قارچی و بیماریهای پوستی از عوامل ریزش مو
امیرنیا درباره ریزش موی مادرزادی نیز گفت: در برخی موارد، کودک به صورت مادرزادی با آلوپسی یا آپلازی متولد میشود، به این معنا که بخشی از مو و پوست تشکیل نشده است. در این موارد، در یک قسمت دایرهای شکل، مو وجود ندارد و ریزش مو در آن ناحیه دیده میشود.
وی عفونتها را از دیگر علل مهم ریزش موی موضعی دانست و افزود: عفونتهای قارچی بسیار شایع هستند و ما در درمانگاه پوست این موارد را مشاهده میکنیم. این بیماری در گذشته بیشتر در افرادی که از روستاها مراجعه میکردند دیده میشد، اما اکنون بیماریهای قارچی محدود به روستاها نیست و در شهرها نیز بسیار شایع شده است.
وی ادامه داد: اگر عفونت قارچی در ناحیه سر یا صورت اتفاق بیفتد، میتواند باعث ریزش مو شود و اگر عفونت عمیق باشد و به ریشه مو برسد، ممکن است باعث ریزش موی دائمی شود.
مدیر گروه پوست دانشگاه علوم پزشکی تبریز تأکید کرد: عفونتهای قارچی حیوانی بهخصوص میتوانند باعث ریزش موی موضعی شوند و باید این عفونتها سریع درمان شوند، چراکه اگر به ریشه مو برسند، ممکن است ریزش موی دائمی ایجاد کنند.
وی افزود: دومین علت عفونی ریزش مو، عفونتهای باکتریایی هستند که به شکل فولیکولیت خود را نشان میدهند و باعث ریزش مو در ناحیه صورت، سبیل یا در خانمها و آقایان در ناحیه پشت سر میشوند.
امیرنیا گفت: زونا نیز میتواند در برخی موارد موجب ریزش مو شود و اسکاری که پس از ابتلا به زونا باقی میماند، ممکن است باعث ریزش مو در آن ناحیه شود.
وی سرطانهای پوست را از دیگر عوامل ریزش موی موضعی عنوان کرد و گفت: سرطانهای پوست در ناحیه سر و صورت، در صورت ایجاد، فولیکولهای مو را از بین میبرند و میتوانند موجب ریزش موی دائمی شوند که این مسئله بهخصوص در ناحیه سر اهمیت دارد.
وی اضافه کرد: به علت برخی اعمال جراحی که در ناحیه سر انجام میشود، محل عمل ممکن است دچار ریزش مو و خالی شدن از مو شود و این ریزش میتواند گسترش پیدا کند.
مدیر گروه پوست دانشگاه علوم پزشکی تبریز، بیماریهای روماتیسمی را از دیگر علل ریزش موی موضعی دانست و اظهار کرد: برخی بیماریهای روماتیسمی مانند لوپوس میتوانند در ناحیه سر یا صورت موجب ریزش مو شوند.
این متخصص پوست و مو ادامه داد: برخی بیماریهای پوستی مانند لیکن پلان نیز اگر در ناحیه اسکالپ یا پوست سر اتفاق بیفتند، میتوانند باعث ریزش مو شوند. این بیماری فولیکولهای مو را کاملاً از بین میبرد و موجب ریزش مو در آن ناحیه میشود. بیماریهای تاولی مانند پمفیگوئید نیز اگر در پوست سر اتفاق بیفتند، به دلیل خودایمنی بودن میتوانند باعث ریزش مو شوند.
امیرنیا استفاده مداوم از مواد شیمیایی را نیز از دیگر علل ریزش موی موضعی عنوان کرد و گفت: استفاده مداوم از رنگ مو، بیرنگکنندهها و مواد صافکننده میتواند ساقه مو را دچار اختلال کند و در نهایت نفوذ مواد شیمیایی میتواند موجب ریزش موی موضعی شود.
ریزش موی منتشر، از بیماری حاد تا استرس و زایمان
وی با اشاره به ریزش موی منتشر یا وسیع، گفت: یکی از نخستین عللی که برای ریزش موی وسیع در پوست سر در نظر میگیریم، تلوژن افلوویوم است. این بیماری معمولاً دو تا سه ماه بعد از یک بیماری حاد ایجاد میشود.
مدیر گروه پوست دانشگاه علوم پزشکی تبریز افزود: به عنوان مثال، اگر فردی یک بیماری تبدار داشته باشد و چند روز تب کند، ممکن است دو تا سه ماه بعد دچار ریزش مو شود. همچنین افرادی که در دو ماه گذشته جراحی بزرگی داشته یا بستری شدهاند، ممکن است دو ماه بعد وارد فاز تلوژن افلوویوم شده و دچار ریزش مو شوند.
وی استرسهای روانی را نیز از عوامل ریزش موی منتشر دانست و گفت: افرادی که استرس روانی بسیار شدیدی را پشت سر میگذارند، ممکن است بعد از حدود دو ماه دچار تلوژن افلوویوم شوند.
امیرنیا ادامه داد: خونریزیهای حاد نیز میتوانند موجب ریزش گسترده مو شوند که معمولاً حدود دو ماه بعد از خونریزی اتفاق میافتد. همچنین زایمان یکی از علل ریزش موی منتشر است و معمولاً حدود دو ماه بعد از زایمان، بیمار با شکایت از شروع ریزش مو مراجعه میکند.
بیماریهای داخلی و کمخونی را جدی بگیریم
مدیر گروه پوست دانشگاه علوم پزشکی تبریز با اشاره به نقش بیماریهای داخلی در ریزش مو اظهار کرد: افزایش یا کاهش فعالیت تیروئید میتواند باعث ریزش مو شود. همچنین بیماریهای روماتیسمی مانند لوپوس میتوانند موجب ریزش موی منتشر در سر شوند.
وی افزود: کمخونی نیز باید در بررسی علل ریزش مو مورد توجه قرار گیرد، انواع مختلف کمخونی، کمبود آهن، اسیدفولیک و ویتامین B ۱۲ میتوانند باعث ریزش مو شوند.
امیرنیا به ریزش موی آناژن اشاره کرد و گفت: در این نوع ریزش، مو در فاز رشد دچار ریزش میشود و به شکل منتشر اتفاق میافتد. یکی از علل آن مواد شیمیایی و بهویژه شیمیدرمانی است و افرادی که تحت شیمیدرمانی قرار میگیرند، ممکن است موهای سرشان در فاز آناژن بریزد.
وی مسمومیتها را نیز از دیگر عوامل ریزش موی آناژن عنوان کرد و خاطرنشان کرد: برخی مسمومیتها مانند مسمومیت با آرسنیک و تالیوم میتوانند باعث ریزش موی آناژن شوند. پرتودرمانی نیز اگر در ناحیه سر به شکل منتشر انجام شود، میتواند موجب ریزش مو شود.
این متخصص پوست و مو خاطرنشان کرد: یکی دیگر از انواع ریزش مو، ریزش فیزیولوژیک است که در نوزادان در شش ماه اول پس از تولد اتفاق میافتد و جای نگرانی ندارد و معمولاً پس از شش ماه رشد مجدد مو خواهیم داشت.
تشخیص علت، نخستین گام درمان ریزش مو
امیرنیا درباره راهکار درمان ریزش مو با توجه به افزایش هزینه برخی داروها و گرایش برخی افراد به طب سنتی و روشهای غیرعلمی، گفت: نخستین توصیه به بیمارانی که دچار ریزش مو هستند این است که به متخصص پوست مراجعه کنند تا علت ریزش مو مشخص شود.
مدیر گروه پوست دانشگاه علوم پزشکی تبریز ادامه داد: در نوع آندروژنتیک یا ارثی، میتوان با درمانهای موضعی و سیستمیک روند ریزش را کنترل کرد. این نوع ریزش معمولاً از حدود ۲۰ تا ۲۵ سالگی شروع میشود و به مرور، بر اساس سابقه ارثی فرد، ممکن است منتشر و گسترده شود.
وی گفت: با برخی داروها، مکملها و داروهای خوراکی میتوان جلوی ریزش مو را گرفت؛ بنابراین نخستین قدم این است که علت و نوع ریزش مو مشخص شود و بر اساس نوع آن، داروهای مناسب مورد استفاده قرار گیرد.
امیرنیا تأکید کرد: برخی داروها وجود دارند که در واقع هدف مشخصی را مورد درمان قرار میدهند و با استفاده از آنها میتوان علت ریزش مو را کنترل و از ادامه ریزش جلوگیری کرد؛ ضمن اینکه این درمانها الزاماً هزینههای بسیار بالایی ندارند.
شامپو به تنهایی مانع ریزش مو نمیشود
وی با اشاره به نقش شامپوها در درمان ریزش مو گفت: شامپوها نیز میتوانند کمککننده باشند، اما شامپو به تنهایی نمیتواند عامل ریزش مو را برطرف کند. از شامپوها به عنوان یک درمان کمکی برای کاهش ریزش مو استفاده میشود. درمانهای مختلفی که در بازار وجود دارند و برای آنها مطالعات و مقالات علمی منتشر شده است، مانند مزوتراپی و PRP نیز میتوانند به عنوان درمان کمکی مورد استفاده قرار گیرند.
وی تأکید کرد: باید تلاش شود درمانهایی انتخاب شوند که پایه علمی داشته باشند. مکملهای مختلفی نیز در بازار وجود دارند که ممکن است بخش زیادی از آنها جنبه تبلیغاتی داشته باشند و بیمار با هزینه بالا آنها را خریداری کند، اما اگر علت ریزش مو مشخص نشده باشد، ممکن است این درمانها تأثیرگذار نباشند.
امیرنیا درباره انتخاب شامپو نیز گفت: شامپو باید متناسب با نوع پوست سر انتخاب شود؛ برای پوست چرب، خشک یا موهای معمولی شامپوی مناسب انتخاب میشود و در کنار آن باید نوع ریزش مو نیز مورد توجه قرار گیرد. اگر فرد برای ریزش مویی که علت مشخصی ندارد، از شامپویی استفاده کند که حاوی ماده دارویی خاصی است، ممکن است در برخی موارد باعث تشدید ریزش مو شود؛ بنابراین انتخاب شامپو فقط به عنوان یک درمان کمککننده در ریزش مو مطرح است.
آب داغ و سشوار بسیار گرم به مو آسیب میزنند
مدیر گروه پوست دانشگاه علوم پزشکی تبریز با ارائه توصیههایی برای مراقبت روزمره از مو گفت: آب گرم و داغ میتواند به مو آسیب بزند و فشار آب نیز ممکن است به مو آسیب وارد کند. استفاده از سشوار با حرارت بسیار بالا نیز از عواملی است که میتواند به مو آسیب برساند.
وی افزود: این موارد شاید در زندگی روزمره مورد توجه قرار نگیرند، اما اگر فرد دچار ریزش مو باشد، میتوانند موجب تشدید آن شوند.
امیرنیا ادامه داد: شانههای فلزی نیز همیشه باعث آسیب به ساقه مو میشوند. همچنین بهتر است موها کوتاه نگه داشته شوند و افرادی که خشکی مو دارند میتوانند از روغن زیتون استفاده کنند.
وی درباره استفاده از محصولات حالتدهنده مو نیز گفت: استفاده از ژل و سایر موادی که برای مو استفاده میشوند، در صورتی که استاندارد باشند، اشکالی ندارد، اما استفاده از محصولات غیراستاندارد میتواند به مو آسیب برساند.
قارچهای منتقلشده از حیوانات، یکی از عوامل ریزش مو
امیرنیا گفت: عفونتهایی که معمولاً در بیماران روستایی مشاهده میکنیم، بیشتر از حیوانات منتقل میشوند. برای مثال، اگر گوسفند دچار عفونت قارچی باشد، تماس مستقیم با حیوان میتواند باعث انتقال عفونت به انسان شود و در صورت درگیری پوست سر، ریزش مو ایجاد کند.
کاشت مو، گزینهای برای برخی موارد ریزش دائمی
مدیر گروه پوست دانشگاه علوم پزشکی تبریز در پاسخ به این پرسش که آیا ریزش مو میتواند کاملاً متوقف نشود، گفت: در برخی انواع ریزش مو، مانند ریزش موی ارثی، نمیتوان انتظار داشت که روند بیماری به صورت کامل از بین برود، اما میتوان با درمان مناسب آن را کنترل کرد.
وی افزود: در نهایت، کاشت مو نیز یکی از روشهای بسیار خوب برای درمان افرادی است که ریزش موی گسترده دارند و به درمانهای دارویی پاسخ نمیدهند و میتوان در این افراد از کاشت مو به عنوان روش درمانی استفاده کرد.
