النینوی جدید چه بلایی سر آبوهوا میآورد؟
گوی خبر [1]- در میانه اقیانوس آرام و در امتداد خط استوا، دانشمندان محدودهای وسیع، تقریباً خالی از سکنه و به وسعت حدود دو سوم چین را بهشدت تحت نظر دارند.
این منطقه که «نینو ۳.۴» نام دارد، با استفاده از ماهوارهها و شناورهای تحقیقاتی بهطور مداوم پایش شده و تغییرات دمای آب آن، ثبت میشود.
النینو، بلای خانمانسوز طبیعت
جاشوا پارتلو در آتلانتیک نوشت: هر چند سال یکبار، تغییر در بادها و جریانهای اقیانوسی باعث افزایش دمای آب در این منطقه میشود. حتی افزایش نیم درجهای دما نسبت به میانگین برای چند ماه، نشانه آغاز یک دوره النینو محسوب میشود؛ پدیدهای که میتواند در نقاط مختلف جهان به سیلاب، آتشسوزی، خشکسالی و قحطی منجر شود.
این روزها، اما دمای آب در این منطقه بهشدت افزایش یافته و کارشناسان معتقدند که النینوی جاری ممکن است قویترین نمونه ثبتشده در تاریخ باشد.
گرمای بیسابقه در اقیانوس آرام
کریستینا تییتجن، پژوهشگر صخرههای مرجانی که بیش از یک دهه است به جزیره کیریتیماتی در اقیانوس آرام سفر میکند، میگوید آب این منطقه اکنون «مثل یک استخر کودک» گرم شده است.
دمای آبهای اطراف این جزیره تاکنون ۳ تا ۴ درجه سانتیگراد بالاتر از حد معمول بوده است. این افزایش دما تأثیر شدیدی بر صخرههای مرجانی گذاشته است.
در جریان النینوی سالهای ۲۰۱۵ و ۲۰۱۶، حدود ۹۰ درصد صخرههای مرجانی کیریتیماتی از بین رفتند. پس از آن، روند احیای این اکوسیستم بسیار آهسته و ناقص بود. اکنون پژوهشگران دریافتهاند که تقریباً نیمی از مرجانهای باقیمانده نیز دچار سفیدشدگی شدهاند؛ پدیدهای که در صورت ادامه گرمایش میتواند به مرگ آنها منجر شود.
النینو چطور عمل میکند؟
گرمای انباشتهشده در اقیانوس آرام استوایی با ورود به جو، الگوهای آبوهوایی را در سراسر جهان تغییر میدهد. در برخی مناطق، این پدیده به بارشهای سنگین و طوفانهای شدید منجر میشود و در مناطق دیگر، خشکسالیهای طولانیمدتی ایجاد میکند که میتواند محصولات کشاورزی را نابود کند.
در سواحل اقیانوس آرام آمریکای جنوبی، بارشهای سیلآسا و رانش زمین باعث تعطیلی موقت یکی از مسیرهای اصلی منتهی به ماچوپیچو در پرو شده و سیلابهای مرگبار بخشهایی از شمال شیلی را درنوردیدهاند.
در مقابل، کشورهایی مانند هند و اتیوپی یکی از خشکترین تابستانهای ثبتشده خود را تجربه میکنند.
النینو معمولا با افزایش بارندگی در جنوب آمریکا و دورههای خشکتر در بخشهایی از شمال این کشور همراه است. اما النینوی فعلی از این جهت استثنایی است که افزایش دمای منطقه نینو ۳.۴ از آستانه «ابرالنینو» عبور کرده است.
افزایش دو درجهای دما در این منطقه معمولا برای نامیدن یک پدیده به عنوان «ابرالنینو» کافی است؛ در حالی که اکنون دما از این مرز عبور کرده و کارشناسان احتمال میدهند گرمایش در اوج خود به حدود دو برابر این میزان برسد.
مالته اشتوکر، مدیر مرکز تحقیقات بینالمللی اقیانوس آرام در دانشگاه هاوایی میگوید که مواجه شدن جهان با یک رویداد استثنایی تقریبا قطعی است.
گرمایی که از اعماق اقیانوس بالا میآید
یکی از دلایل نگرانی دانشمندان این است که شناورهای تحقیقاتی فقط دمای سطح آب را اندازهگیری نمیکنند؛ بلکه در عمق بیش از ۱۰۰ متری اقیانوس نیز توده عظیمی از آب گرم شکل گرفته که انتظار میرود طی ماههای آینده به سطح برسد.
به همین دلیل، احتمال دارد شدت گرمایش همچنان افزایش پیدا کند. دادههای فعلی نشان میدهند که دمای امسال به شکل قابلتوجهی از روندهای ثبتشده در سالهای گذشته فاصله گرفته و وارد محدودهای ناشناخته شده است.
از سوی دیگر، دانشمندان درباره اینکه تغییرات اقلیمی تا چه اندازه باعث افزایش دفعات یا شدت النینو میشود، همچنان اختلافنظر دارند. با این حال، همه آنها در یک نکته اتفاقنظر دارند: النینوهای امروز در اقیانوسی رخ میدهند که بهطور کلی بسیار گرمتر از گذشته است.
بحران در سواحل پرو
تأثیر این گرمایش تنها به مرجانها محدود نیست. کارلوس زاوالاگا، پژوهشگر پرندگان دریایی در لیما، اواسط ژوئن هنگام بازدید از دو جزیره در سواحل شمالی پرو با نشانههای نگرانکنندهای روبهرو شد.
جزایری که تا سال گذشته محل تجمع گسترده پلیکانها، پرستوهای دریایی و پنگوئنهای هومبولت بودند، اکنون لانههای خالی و جوجههای گرسنه گرسنهاند. در برخی مناطق نیز صدها پرنده مرده در سواحل پرو و اکوادور مشاهده شدهاند.
دلیل اصلی این بحران، اختلال در جریان سرد و سرشار از مواد مغذی هومبولت است. این جریان نقش مهمی در ایجاد یکی از غنیترین مناطق ماهیگیری جهان دارد و بهطور طبیعی منابع غذایی فراوانی برای پرندگان دریایی فراهم میکند.
اما در دورههای النینو، آبهای گرم جایگزین این جریان میشوند و دستههای بزرگ ماهی آنچوی که غذای اصلی پرندگان هستند، از سواحل ناپدید میشوند.
کاهش ذخایر ماهی به حدی شدید بوده که پرو در همین ماه صید آنچوی را متوقف کرده است. این صنعت یکی از پایههای اقتصاد این کشور محسوب میشود.
ضربات پیدرپی به حیات دریایی
زاوالاگا طی سه دهه فعالیت خود پیشتر نیز شاهد تلفات گسترده پرندگان دریایی بوده است، اما آنچه این بار او را نگران کرده، سرعت و شدت ضربات متوالی است.
تنها سه سال پیش، یک النینوی دیگر سواحل پرو را تحت تأثیر قرار داد؛ در همین سال آنفلوانزای پرندگان نیز بیش از ۵۰۰ هزار پرنده دریایی را کشت.
پرندگانی که طی این مدت بهسختی در حال بازیابی جمعیت خود بودند، اکنون با خطر یک تلفات گسترده دیگر روبهرو هستند.
زاوالاگا وضعیت را به یک مسابقه بوکس تشبیه میکند: «یک بار ناکاوت میشوی، سعی میکنی سریع خودت را بازیابی کنی و بعد ناکاوت دوم از راه میرسد.»
او معتقد است برخی گونهها ممکن است برای یافتن آبهای سردتر به سمت جنوب مهاجرت کنند. در نتیجه، نهتنها جمعیت پرندگان و ماهیها، بلکه اقتصاد و فرهنگ ساحلی پرو که به این منابع وابسته است نیز ممکن است برای همیشه تغییر کند.
تغییر زندگی ساکنان در جزایر اقیانوس آرام
در کیریتیماتی، ساکنان نیز آثار این پدیده را بهوضوح احساس کردهاند. جزیرهای که معمولا خشک بود، اکنون با بارندگی و سیلابهای مکرر روبهرو شده و برخی جادهها تخریب شدهاند.
رطوبت بیشتر موجب افزایش پشهها و نگرانی از شیوع بیماریهایی مانند تب دنگی و چیکونگونیا شده است. در عین حال، حشرات و گونههایی مانند سنجاقک که پیشتر در این منطقه دیده نمیشدند، ظاهر شدهاند.
مدهای بالاتر از معمول وارد خانههای ساحلی شده و تغییر جهت بادهای غالب نیز الگوی زندگی و فعالیتهای دریایی را تحت تأثیر قرار داده است.
قربانی اصلی مرجانها هستند
مرجانها از آسیبپذیرترین قربانیان افزایش دمای اقیانوس هستند. آنها امکان جابهجایی ندارند و تنها چند هفته قرار گرفتن در آب گرمتر از حد معمول میتواند موجب سفیدشدگی آنها شود.
در این فرایند، جلبکهای همزیست که غذای مرجانها و رنگهای درخشان آنها را تأمین میکنند، از بین میروند و مرجان در نهایت ممکن است بمیرد.
پژوهشهای جولیا بام نشان میدهد که صخرههای مرجانی پس از یک تلفات گسترده، به ۱۰ تا ۳۰ سال زمان برای احیا نیاز دارند؛ بنابراین اگر دورههای شدید گرمایش با فاصله کوتاه از یکدیگر تکرار شوند، مرجانها دیگر فرصت بازسازی نخواهند داشت. بام در سالهای اخیر امیدوار بود که برخی مرجانهای مقاومتر بتوانند در برابر گرمایش دوام بیاورند، اما شدت گرمایش امسال و سرعت سفیدشدگیها این امید را کمرنگ کرده است.
این بار همه چیز متفاوت است
بخشی از پیامدهای النینو قابل پیشبینی است. دانشمندان میدانند این پدیده چگونه احتمال وقوع برخی الگوهای آبوهوایی را در مناطق مختلف جهان تغییر میدهد. به همین دلیل، حتی نیروی دریایی آمریکا از هماکنون برای اعزام یک کشتی بیمارستانی به سواحل پرو در ماه فوریه برنامهریزی کرده تا در صورت وقوع سیلابهای پیشبینیشده، امکان کمکرسانی داشته باشد.
اما مسئله اصلی این است که قابل پیشبینی بودن النینو به معنای قابل پیشبینی بودن پیامدهای آن نیست.
اکوسیستمهای اقیانوس آرام استوایی پیش از این نیز بارها النینو را تجربه کردهاند، اما اکنون این چرخه در اقیانوسی رخ میدهد که دمای پایه آن بهطور مداوم افزایش یافته است.
به همین دلیل، حتی اگر النینو از نظر ماهیت تغییر نکرده باشد، هر موج گرما میتواند از موج قبلی مخربتر باشد؛ و آنچه پس از پایان این چرخه باقی میماند، ممکن است دیگر شبیه جهانی نباشد که پیش از آغاز آن میشناختیم.