چرا توافقهای صلح به سرانجام نمیرسند؟
گوی خبر [1]- هر زمان نشانههایی از کاهش تنش در روابط خارجی پدیدار میشود، موجی از مخالفتهای داخلی نیز شکل میگیرد. برخی توافقها پیش از اجرا متوقف میشوند و برخی دیگر پس از مدتی به بنبست میرسند.
هفته نامه تجارت فردا در شماره این هفته خود به این سوال پاسخ داده است که «کدام گروهها از تداوم تنش سود میبرند و مخالفان توافق تا چه اندازه بر مسیر صلح اثرگذارند؟»
در همین رابطه، محمد طاهری، سردبیر هفته نامه تجارت فردا در یادداشتی نوشت.
هر زمان نشانههایی از امکان کاهش تنش میان ایران و کشورهای غربی، بهویژه آمریکا، پدیدار شده، همزمان موجی از مخالفتها نیز شکل گرفته است. البته مخالفت با عادیسازی روابط خارجی پدیده تازهای نیست و ریشههای آن را میتوان در دهههای پیش از انقلاب جستوجو کرد.
در آن مقطع، این مخالفتها بیشتر در میان جریانهای روشنفکری چپ و نیروهای مذهبی مخالف حکومت شکل میگرفت و از مجموعهای از اندیشههای ضدسرمایهداری، ضداستعماری و ضدغربی تغذیه میکرد. روشنفکران چپگرا و طیف مذهبی انقلابی، با وجود تفاوتهای عمیق فکری، در نقد غرب و نظام سرمایهداری به نقاط مشترکی رسیده بودند.
امروز، اما شرایط تغییر کرده است. ایدئولوژیها تا حد زیادی جای خود را به منافع سیاسی و ترجیحات اقتصادی دادهاند و به نظر میرسد بخشی از مقاومت در برابر عادی شدن شرایط، ریشه در منافع گروههایی دارد که هویت، نفوذ و جایگاه خود را در تقابل با غرب، تداوم تنش و به تعبیر سادهتر، استمرار شرایط جنگی تعریف کردهاند.
برای این گروهها، عادیسازی روابط خارجی و کاهش تنش میتواند به معنای محدود شدن فضای فعالیت سیاسی و کاهش قدرت اثرگذاری باشد. از سوی دیگر، اقتصاد تحریمزده و جنگزده، اگرچه برای بخش بزرگی از جامعه هزینههای سنگینی ایجاد میکند، برای برخی بازیگران خاص فرصتهایی نیز به وجود میآورد.
به این ترتیب، هر توافقی که به گسترش تجارت رسمی، افزایش شفافیت و کاهش محدودیتها منجر شود، ناگزیر این منافع را بازتوزیع میکند. از همین رو، مخالفت با توافق را نمیتوان فقط با اختلافهای ایدئولوژیک یا ملاحظات امنیتی توضیح داد.