بیروت، تهران و توافق؛ چه کسی از تشدید بحران سود میبرد؟
گوی خبر [1]- ترامپ احتمالاً این بار بر خلاف همیشه راست گفته است که قرار بود در هفته پیش رو، توافق بین ایران و آمریکا اعلام شود؛ هر چند که به سبک نامتعارف و نامتعادلش درباره روز توافق گفته: دوشنبه یا سه شنبه و شاید هم چهارشنبه!
او این حرف را بعد از آن زد که ایران در تلافی حملات اسرائیل به جنوب بیروت، به اسرائیل حمله موشکی کرد.
اما چرا گمان میرود که این بار به توافق نزدیکتر هستیم (یا بودیم)؟
حدس اول: تخریب توافق
توافق ایران و آمریکا، کابوس همیشگی اسرائیل بوده است؛ این، از واقعیتهای مسلّم امروز در روابط بین الملل است.
وقتی اسرائیل بر خلاف توافق آتش بس به جنوب بیروت حمله کرد، میدانست که دارد از خط قرمز اعلام شده ایران عبور میکند.
در ابتدای جنگ ۴۰ روزه، حزب الله لبنان، برغم آسیبهایی که در ماههای قبل خورده بود، برای حمایت از ایران وارد کارزار شد و جبهه شمال اسرائیل را فعال کرد. از این رو، وقتی آتش بس بین ایران و آمریکا و اسرائیل اعلام شد، تهران تصریح کرد که این آتش بس باید شامل لبنان هم شود.
در روزهای اخیر، اما حجم حملات اسرائیل به لبنان بسیار بالا بود، به طوری که صدای ترامپ هم در آمد و گفت که از نتانیاهو خواسته است به بیروت حمله نکند.
ایران هم اعلام کرد که حمله به متحدانش در بیروت را تحمل نخواهد کرد و چنانچه اسرائیل چنان اقدامی بکند، با حملات موشکی بدان پاسخ خواهد داد؛ بنابراین اسرائیل میدانست که حمله به بیروت، پاسخ موشکی ایران را در پی خواهد داشت. تل آویو این را هم میدانست که ایران و آمریکا در آستانه توافقاند و باید کاری برای تخریب زودهنگام توافق میکرد. بنابراین، حمله به بیروت، قبل از آن که حمله به پایتخت لبنان باشد، حمله به توافقی بود که در آستانه اعلام قرار داشت.
حدس دوم: محک ایران
ترامپ به دلایل مختلف، نیازمند توافق با ایران است ولی میخواهد کمترین امتیاز را بدهد و بیشترین را بگیرد؛ بنابراین در آستانه توافق، خواسته است برای آخرین بار قبل از امضا، ایران را محک بزند که آیا میشود این دم آخری، بازی را به سمتی برد که کفه امتیازات به سمت خودش سنگینی کند؟
بر اساس این گمان، حمله اسرائیل به لبنان، اقدامی خودسرانه از سوی اسرائیل برای هوا کردن توافق نبود، بلکه عملیاتی هماهنگ شده بین آمریکا و اسرائیل تا واکنش ایران را بسنجند:
- اگر ایران منفعلانه برخورد کند و برغم این که تهدید کرده بود "اگر بیروت را بزنید، اسرائیل را میزنیم"، کاری نکند، معنایش این است که در موضع ضعف است و میتوان بازی مذاکره را برای گرفتن امتیازات بیشتر ادامه داد.
- ولی اگر ایران پاسخ سریع و قاطع دهد، بدین معناست که هم توان نظامی و هم اراده سیاسی و اجماع درونی اش پابرجاست و لذا نمیتوان روی اخذ امتیازات بیشتر، حساب باز کرد.
در واقع، پاسخ موشکی ایران، بیش از آن که اقدامی نظامی باشد، یک پاسخ سیاسی معنا دار بود بدین مضمون که "اراده جنگ در ایران همچنان مستحکم است" و اگر آمریکا دنبال خروج از جنگ است، نباید تصور کند که با اقدامات جنگی، میتواند اراده سیاسی اش را تحمیل کند.
حال باید منتظر ماند و دید، دنباله اتفاقات چیست و کدام یک از حدسهای اول یا دوم مقرون به واقع بوده و یا گزاره دیگری، واقعیت را نمایندگی میکند.